Pozycja boczna bezpieczna - ustalona 1. Ratownik przywodzi kończyny górne poszkodowanego do tułowia. 2. Kończyny dolne układa razem. 3. Klęka z tej strony poszkodowanego, w którą zamierza go obrócić. 4. Zgina bliższą kończynę dolną poszkodowanego w kolanie i stabilizuje podkładając stopę pod drugą kończynę. 5. Kładzie rękę na uniesionym kolanie poszkodowanego i odpycha od siebie, przez co unosi się bliższy pośladek poszkodowanego. 6. Podkłada pod uniesiony pośladek bliższą rękę poszkodowanego (złamania kończyny górnej nie są przeciwwskazaniem do wykonania tego manewru). 7. Ratownik chwyta dalszą kończynę górną poszkodowanego za nadgarstek i ciągnie, drugą ręką naciska na uniesione kolano. Poszkodowany obraca się w stronę ratownika. 8. Dla stabilizacji poszkodowanego odwodzi się kończynę górną, przez którą był obracany, do tyłu. 9. Ratownik odgina głowę poszkodowanego ku tyłowi aby udrożnić drogi oddechowe. 10. Pod głowę przesuwa kończynę górną poszkodowanego, za którą wcześniej ciągnął. 11. Rozsuwa kończyny dolne poszkodowanego aby zmniejszyć nacisk i niedokrwienie. 12. Ratownik okrywa poszkodowanego chroniąc go przed utratą ciepła. 13. Po 30 minutach należy położyć poszkodowanego na drugim boku. Pozycja boczna ustalona zapewnia drożność dróg oddechowych, umożliwia kontrolę stanu poszkodowanego (oddech, tętno) i ponowne ułożenie na plecach w celu rozpoczęcia resuscytacji, a także minimalizuje możliwość dalszych uszkodzeń poszkodowanego. Zranienie Jak postępować: - sprawdzamy jakie nastąpiło uszkodzenie tkanki - w koło zranienia obmywamy skórę płynem antyseptycznym jak np. spirytus, jodyna itp. (gdy rana jest na głowie lub miejscach owłosionych, ostrzygamy włosy wokół rany) - kładziemy na ranę sterylną gazę z paczki, otwartej tuż przed przyłożeniem do rany - gazę zdejmujemy pensetą - bandażujemy ranę - jeżeli rana jest duża lub głęboka, odsyłamy chorego do chirurga Zatrucie Podejrzenie zatrucia zachodzi w razie: - obecności resztek trucizny lub podobnych oznak - uzyskania określonych informacji od pacjenta lub jego otoczenia - obrazu ciężkiego, nagłego zachorowania z zaburzeniami lub utratą przytomności, szczególnie u ludzi młodych, bez uchwytnej przyczyny lub przeszłości chorobowej Przy podejrzeniu lub pewności nagłego zatrzymania krążenia - natychmiast podjąć resuscytację. Należy zachować ostrożność, gdy zachodni niebezpieczeństwo dalszych zatruć (np. trujące gazy, trucizny skórne). Przy pewnych rodzajach zatruć, np. cyjanowodorem, tylko natychmiastowe podanie odtrutki rokuje powodzenie resuscytacji. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RK-O) - jest zespołem zabiegów, których zadaniem lub skutkiem jest przywrócenie podstawowych objawów życia; co najmniej krążenia krwi lub krążenia krwi i oddychania. Nazywana jest także podstawowym podtrzymaniem życia (PPŻ). Odtruwanie: Przewód pokarmowy - podać do picia dużo płynów (z wyjątkiem mleka i alkoholu). Wywołać wymioty drażniąc tylną ścianę gardła. Drogi oddechowe i płuca - dużo świeżego powietrza lub tlenu. Przy zatruciu gazami drażniącymi lub parami metali ciężkich stosować, w miarę możliwości, deksametazon w aerozolu celem zmniejszenia toksycznego uszkodzenia tkanki płucnej. Oczy - płukać bieżącą wodą. Cząstki stałe (np. wapna) usuwać chusteczką lub wacikiem w kierunku donosowym. Śluzówki - płukać bieżącą wodą! Nie stosować żadnych rozpuszczalników ani benzyny! Wyjątki - nie wywoływać wymiotów przy zatruciu kwasami lub ługami, środkami piorącymi, rozpuszczalnikami, u chorych nieprzytomnych lub z drgawkami. Po spożyciu kwasów, ługów, metali ciężkich lub fenoli podawać do picia dużo wody (w celu rozcieńczenia trucizny). Dalsze postępowanie musi być prowadzone już pod nadzorem lekarza. Krwotok Objawy krwotoku zewnętrznego: - pojawienie się krwi po przerwaniu ciągłości skóry - blade śluzówki - osłabienie, a nawet utrata przytomności - przyspieszone i słabo napięte tętno Jak postępować: - należy wezwać Pogotowie Ratunkowe, - założyć opatrunek: * włożyć gumowe rękawiczki * jeżeli jest to niewielka rana, zdezynfekować ją * ucisnąć ranę przy pomocy bandaża uciskowego * unieść kończynę powyżej poziomu serca * po opanowaniu krwotoku nałożyć dodatkowy opatrunek uciskający zranienie Punkty uciskowe do tamowania krwotoków tętniczych: - skroń przed uchem - twarz pod oczami, po bokach szczęki - ramię nad obojczykiem - przedramię w zgięciu łokcia - dłoń przed nadgarstkiem - udo w połowie pachwiny oraz górna część uda - górna część kolana - stopa, przednia część stawu skokowego Nie wolno: - zdejmować opatrunku, w celu sprawdzenia czy krwawienie ustało - usuwać z ran ciał obcych, gdyż może to spowodować bardziej obfite krwawienie - uciskać krwawiącej gałki ocznej, rany, w której znajduje się jakieś ciało obce lub głowy, gdy nastąpiło złamanie kości czaszki - czyścić ran o dużych powierzchniach - zakładać zbyt mocnego opatrunku - stosować do ucisku sznurków, tasiemek i innych wąskich rzeczy Jeśli rana jest długa i głęboka, niezbędna jest pomoc lekarska, gdyż może być konieczne założenie szwów i podanie odpowiednich leków. Jeżeli po 15 minutach tamowania krwotoku żylnego będzie on dalej tak obfity, należy oprócz wcześniejszych zabiegów, uciskać tętnicę doprowadzającą krew do tej kończyny. Objawy krwotoku wewnętrznego: - ból przy lekkim ucisku - bladość śluzówek i skóry - szybsze tętno - osłabienie lub utrata przytomności - pojawienie się krwi w moczu lub wymiocinach - zaburzenia świadomości Jak postępować: - wezwać Pogotowie Ratunkowe - ułożyć poszkodowanego w pozycji leżącej z lekko uniesionymi nogami Nie wolno: - przenosić poszkodowanego, jeżeli nie ma takiej potrzeby - podawać pokarmów ani napojów - zostawiać poszkodowanego samego W tym przypadku nie można udzielić pierwszej pomocy, więc należy obserwować poszkodowanego i jeżeli: - nastąpi zatrzymanie oddechu; rozpocząć sztuczne oddychanie - nastąpi wstrzymanie akcji serca; rozpocząć reanimację Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha i ma wyczuwalne tętno, należy go ułożyć w pozycji bezpiecznej. Uraz oka Jak postępować: - zanieczyszczone oko przepłukujemy bierzącą wodą minimum 10 minut - zakładamy na nie chłodny kompres - udajemy się do szpitala Nie wolno: - pocierać uszkodzonego oka Krwawienie Jak postępować: - chorego nieprzytomnego z zachowanym oddechem własnym należy ułożyć w pozycji zbliżonej do ułożenia bocznego bezpiecznego z jednocześnie obniżoną górną częścią ciała (np. przez podłożenie koców pod części dolne) - każde krwawienie tętnicze należy tamować uciskiem przed miejscem krwawienia (od strony serca) - krwawienia sączące (żylne) należy zabezpieczyć opatrunkiem uciskowym - krwawienie kończyn należy zatamować opatrunkiem uciskowym Nie wolno: - zaciskać kończyn opaską okrężną Stłuczenia Objawy: - odczuwalny ból Jak postępować: - przyłożyć lód w miejsce stłuczenia - robimy opatrunek z Altacetu Udławienie Objawy: - oddychanie i mówienie u poszkodowanego jest uniemożliwione lub całkowicie niemożliwe - poszkodowany chwyta się za szyję i choć chce, nie może kaszleć Jak postępować: - należy wywołać u poszkodowanego odruch kaszlu - uderzyć go w okolice śródklatkową - wykonać rękoczyn Heimlicha (polega on na wywołaniu odruchu kaszlu przez uciskanie nadbrzusza) Udar mózgu Jest to zaburzenie neurologiczne, które jest spowodowane przerwaniem dopływu krwi do naczyń mózgu. Dzielimy go na dwa rodzaje: niedokrwienny udar mózgu - tzw. zawał mózgu, którego przyczyną jest nagłe ograniczenie przepływu krwi do mózgu, spowodowane zakrzepem lub zatorem. Krwotoczny udar mózgu - występuje on rzadziej i jest spowodowany uszkodzeniem tętnicy mózgu, na skutek nadciśnienia tętniczego lub pęknięcia tętniaka mózgu. Objawy: - trudności z mówieniem - zawroty głowy - zaburzenia równowagi i widzenia - paraliż ciała - śpiączka lub dezorientacja - utrata czucia Jak postępować: - należy jak najszybciej wezwać pomoc - ocenić drożność dróg oddechowych i funkcji życiowych - oddechu i krążenia - zbadać czucie i funkcje kończyn poszkodowanego - ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej Nie wolno: - podawać pokarmów i napojów Wstrząs Objawy: - bladość - pocenie się - zanikające przyspieszone tętno Przyczyna: Rzeczywista lub względna hipowolemia (zmniejszenie objętości krwi krążącej). Jak postępować: - ułożyć poszkodowanego w pozycji Trendelenburga (z obniżoną górną częścią ciała i uniesionymi nogami) - utrzymujące się w tej pozycji krwawienie należy zatamować i zaopatrzyć Złamanie kości Złamania dzielimy na zamknięte (nie naruszające ciągłości skóry) i otwarte (z przerwaniem ciągłości skóry). Objawy: - przenikliwy ból - obrzęk i siniakiem w miejscu złamania - brak możliwości poruszania kończyną (konieczne jest wtedy zdjęcie RTG) Jak postępować: - jak najszybciej unieruchamiamy złamaną kość z dwoma sąsiadującymi stawami - jeżeli złamanie jest otwarte należy pamiętać o jałowym gazikiu na ranę - udajemy się do szpitala Nie wolno: - ruszać złamaną kończyną, ponieważ ból jaki wywołamy może być przyczyną wstrząsu Skręcenie stawu Objawy: - odczuwalny ból - obrzęk, a potem siniak Jak postępować: - jak najszybciej przyłożyć lód na 5-10 minut - delikatnie unieruchamiamy staw - robimy opatrunek z Altacetu - udajemy się do szpitala Utrata przytomności Objawy: - brak reakcji na słowa lub dotyk Jak postępować: - przy zatrzymaniu oddechu należy natychmiast rozpocząć sztuczne oddychanie i ewentualnie masaż serca - jeżeli oddychanie jest zachowane, należy ułożyć nieprzytomnego w pozycji bocznej ustalonej, a następnie stale kontrolować oddychanie i tętno - koniecznie wezwać pogotowie Przechłodzenie - hipotermia Jak postępować: - należy zabezpieczyć poszkodowanego przed dalszym wyziębieniem - przenieść go do chłodnego pomieszczenia - zdjąć mokre ubranie, jeżeli takie posiada - owinąć tułów w suche koce - stopniowo rozgrzewać od środka ciepłymi, słodkimi napojami Nie wolno: - nagrzewać poszkodowanego z zewnątrz - przemieszczać poszkodowanego - masować kończyn i podawać alkoholu osobie poszkodowanej Odmrożenie Wyróżnia się trzy stopnie odmrożenia: 1 - odmrożona tkanka ma zabarwienie szare, a przy dotyku jest bolesna, miękka i zimna 2- odmrożona tkanka jest twarda, kolor szaro-biały, zesztywniała, w dotyku "woskowa", obrzęk, pęcherze z płynem surowiczym 3 - odmrożenie całkowite skóry właściwej i tkanek głębokich, tkanka biała, twarda, wręcz łamliwa, brak czucia Jak postępować: - należy zaprzestać działania zewnętrznych czynników powodujących odmrożenia - zadbać o utrzymanie ciepła centralnego - Odmrożone okolice należy pozostawić bez zewnętrznego ucisku i okryć sterylnym materiałem - ogrzewamy poszkodowanego od wewnątrz ciepłymi, słodkimi napojami pozwalając jego organizmowi samoczynnie ogrzać części odmrożone Nie wolno: - pocierać, ani smarować maściami, czy spirytusem odmrożonych miejsc, gdyż prowadzi to do dodatkowych uszkodzeń skóry Udar słoneczny - cieplny Objawy: - osłabienie - ból głowy - stan podgorączkowy - niepokój - zmniejszona potliwość (skóra jest sucha) - zaczerwienienie skóry - zaburzenia świadomości - drgawki Przyczyny: - nieprawidłowe ubranie - wychodzenie na słońce bez nakrycia głowy - upał - siedzenie w nagrzanym samochodzie - ograniczanie picia (może powodować porażenie słoneczne) Jak postępować: - osobę poszkodowaną należy umieścić w chłodnym pomieszczeniu - jeżeli osoba poszkodowana jest przytomna, należy podawać jej dużo zimnych napojów - można próbować zanurzyć ją w zimnej wodzie lub owinąć zimnym, mokrym prześcieradłem (należy często je zmieniać, aby utrzymać niską temperaturę ciała) - gdy gorączka spadnie do 39 stopni C, wzywamy lekarza lub jeśli stan poszkodowanego nie poprawia się - szybko jedziemy do szpitala Oparzenia Przyczyny: - suche ciepło (ogień, gorące przedmioty) - wilgotne ciepło (wrzątek, para wodna) - czynniki chemiczne - prąd Wyróżnia się 4 stopnie oparzeń: I - bolesność i zaczerwienienie skóry II - pojawiają się pęcherze wypełnione płynem surowiczym III - występuje głębokie uszkodzenie tkanek IV - zwęglenie Jak postępować: - jak najszybciej i bardzo ostrożnie zdjąć ubranie przylegające do oparzonej skóry - zanurzając oparzone miejsce w zimnej wodzie - przez minimum 10 minut polewać ranę bierzącą, zimną wodą - przyłożyć suchy, sterylny opatrunek - jeśli jest to oparzenie I lub II stopnia i nie jest rozległe, wystarczy miejsca po pęcherzach przemywać środkami odkażającymi (ziołowymi), w przeciwnym wypadku zawsze należy jechać do szpitala - podać poszkodowanemu środki przeciwbólowe Nie wolno: - nakłuwać powstałych pęcherzyków Urazy głowy Objawy: - ból - pojawienie się guza - zdezorientowanie - utrata przytomności - problemy ze swobodnym oddychaniem - zawroty głowy - nudności - wymioty - uczucie senności - problemy z mówieniem i poruszaniem się Jak postępować: - na bolące miejsce przykładamy lód - w razie niepokoju wzywamy Pogotowie Ratunkowie Utonięcie Jak postępować: - wyławiamy tonącego i układamy na brzegu - usuwamy z dróg oddechowych wodę. Topielca układamy głową w dół, a brzuchem na kolanie ratującego - usuwamy obce ciała z jamy ustnej (np. muł, piasek, itp.) - stosujemy sztuczne oddychanie - podajemy leki nasercowe Duszność Objawy: - zasinione wargi i policzki - zaciągający, szarpiący oddech - znaczny niepokój przy zachowanej świadomości Przyczyny: - niedrożność dróg oddechowych - napad astmy oskrzelowej - uraz klatki piersiowej - zawał serca, itp. Jak postępować: - należy usunąć ewentualne przeszkody z dróg oddechowych - ułożyć wyżej górną część ciała poszkodowanego od dolnej Uraz kręgosłupa Objawy: - poszkodowany ma zachowaną świadomością - poszkodowany zgłasza ból w okolicy kręgosłupa oraz ewentualnie utratę czucia w nogach Jak postępować: - poszkodowanego należy ułożyć na płaskim podłożu i unikać obracania w osi ciała - w czasie transportu obowiązuje ułożenie poziome osoby poszkodowanej Podejrzenie uszkodzenia kręgosłupa zachodzi w szczególnych rodzajach urazów, np. spowodowanych upadkiem z wysokości.